- Mieszkamy tu od 1957r. – opowiada Cygan z krwi i koÅ›ci, 54-letni MichaÅ‚ Siwak. Już w czasie wojny mój dziad osiedliÅ‚ siÄ™ w Cottbus (Niemcy) uciekajÄ…c przed frontem, który koncentrowaÅ‚ siÄ™ w naszych rodzinnych okolicach, tj. koÅ‚o Lwowa. Tak byÅ‚o bezpieczniej – tÅ‚umaczy Siwak.
Siwak, Szoma, Huczko, Andrasz, Dymiter – to tylko niektóre z nazwisk zgorzeleckich Cyganów. Warto wiedzieć, że w mieÅ›cie nad NysÄ… mieszka ponad 60 osób narodowoÅ›ci cygaÅ„skiej. Prawie wszyscy tworzÄ… jednÄ…, dużą rodzinÄ™…
Ojciec milicjant
Zanim M. Siwak i jego rodzina osiedlili siÄ™ w Zgorzelcu, prowadzili typowo cygaÅ„ski tryb życia. WÄ™drowali z miejsca na miejsce imajÄ…c siÄ™ przeróżnych zajęć. – Mój ojciec tuż po wojnie byÅ‚ komendantem komisariatu milicji w Rydzewie koÅ‚o Drawska Pomorskiego. Później przyjechaÅ‚ do WaÅ‚brzycha, gdzie zaÅ‚ożyÅ‚ spółdzielniÄ™. ZajmowaÅ‚a siÄ™ ona pobielaniem kotłów wysoko i niskoprężnych. Później takÄ… samÄ… spółdzielniÄ™ uruchomiÅ‚ w Lubaniu Åšl., gdzie obecnie mieszka ponad 100 osób narodowoÅ›ci cygaÅ„skiej. W 1957r. zamieszkaliÅ›my w Zgorzelcu. ByÅ‚o nas dużo – jakieÅ› 125 rodzin – wspomina Siwak.
Kotlarze, kowale i muzycy
To wÅ‚aÅ›nie kotlarstwo byÅ‚o głównym zajÄ™ciem Cyganów w latach powojennych. Ale nie tylko. Wielu z nich byÅ‚o kowalami a zdecydowana wiÄ™kszość zarabiaÅ‚a na życie muzykÄ…. M. Siwak z nostalgiÄ… wspomina czasy, jak graÅ‚ z zespoÅ‚em “Czardasz” na dancingach w zgorzeleckich restauracjach. – Ludzie bawili siÄ™ przy naszej muzyce do biaÅ‚ego rana. ByliÅ›my na topie, zresztÄ… tak samo jak sÅ‚ynne zgorzeleckie “Piotrusie” – opowiada Siwak.
Gdzie te czasy?
Teraz życie zgorzeleckich Cyganów już w niczym nie przypomina tamtych lat. Nie ma już spółdzielni kotlarskich, kowali w mieÅ›cie nikt nie potrzebuje a cygaÅ„ska muzyka nie pasuje do klimatów dyskotekowych obowiÄ…zujÄ…cych w nocnych klubach. Od czasu do czasu jakaÅ› cygaÅ„ska nuta zabrzmi przed zgorzeleckim magistratem dla mÅ‚odej pary opuszczajÄ…cej UrzÄ…d Stanu Cywilnego. – KiedyÅ› byÅ‚a nas caÅ‚a masa. Teraz zostaÅ‚o jakieÅ› 60 osób. Å»yjemy jednak jak jedna wielka rodzina – mówi MichaÅ‚ Siwak.
Język mniejszości
Cyganie sÄ… mniejszoÅ›ciÄ… narodowÄ…, która zachowaÅ‚a swój egzotyczny jÄ™zyk. CygaÅ„ski – zupeÅ‚nie niezrozumiaÅ‚y dla Polaków – jest bardzo archaicznÄ… mowÄ… pochodzÄ…cÄ… z Indii, skÄ…d wywodzi siÄ™ naród Romów. Jest przy tym jÄ™zykiem z grupy indoeuropejskiej, do której należy też polszczyzna.
Autor artykułu: Paweł Przybycień, (CG)